Τι είναι η υπερανάλυση

Κράτα το πρόσφατο παράδειγμα που αναγνώρισες στο προηγούμενο κεφάλαιο. Ποια σκέψη επέστρεφε και τι συνέβαινε κάθε φορά που την ξανάπιανες; Σε αυτή την ενότητα θα εξετάσουμε τη διαδικασία με λίγες, συγκεκριμένες παρατηρήσεις. Δεν χρειάζεται ακόμη να διορθώσεις τη σκέψη ή να βρεις την αιτία για όλα.

Μπορεί να επιστρέφεις πολλές φορές σε κάτι επειδή είναι σημαντικό ή επειδή χρειάζεσαι χρόνο για να το καταλάβεις. Η επανάληψη από μόνη της δεν είναι πρόβλημα. Εδώ μας ενδιαφέρουν οι στιγμές στις οποίες ξαναγυρίζεις στα ίδια σημεία, χωρίς περισσότερη κατανόηση ή μια χρήσιμη κατεύθυνση, και αυτό σε εξαντλεί.

Η ψυχολόγος Susan Nolen-Hoeksema, που μελέτησε το θέμα για πολλά χρόνια, περιέγραψε τη μηρυκαστική σκέψη (rumination) ως την επαναλαμβανόμενη εστίαση στη δυσφορία και στις πιθανές αιτίες ή συνέπειές της. Η ανασκόπηση της ίδιας και των συνεργατών της συνδέει αυτό το μοτίβο με επιμονή της καταθλιπτικής διάθεσης, δυσκολίες στην επίλυση προβλημάτων και επιβάρυνση των κοινωνικών σχέσεων (Nolen-Hoeksema και συνεργάτες, 2008). Η περιγραφή βοηθά να καταλάβουμε μια διαδικασία, δεν αρκεί για να βγάλουμε συμπέρασμα για την ψυχική υγεία ενός ανθρώπου.

Ο ερευνητής Edward Watkins, σε μια εκτενή ανασκόπηση, εξέτασε πότε η επαναλαμβανόμενη σκέψη μπορεί να είναι εποικοδομητική και πότε μη εποικοδομητική (Watkins, 2008). Η επιστροφή σε ένα θέμα μπορεί να συμβάλλει στην επεξεργασία μιας εμπειρίας ή στην προετοιμασία για κάτι που έρχεται. Ρόλο παίζουν το περιεχόμενο, το πλαίσιο και ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε.

Μια χρήσιμη διαφορά στην καθημερινότητα φαίνεται στις ερωτήσεις:

• Η εποικοδομητική σκέψη είναι συγκεκριμένη και κινείται προς τα εμπρός: «Τι μπορώ να κάνω αύριο γι' αυτό;»
• Η μη εποικοδομητική σκέψη μπορεί να γίνεται γενική και επικριτική: «Γιατί είμαι πάντα έτσι; Τι δεν πάει καλά με μένα;»

Όταν αντιληφθείς ότι επιστρέφεις στο ίδιο θέμα, δοκίμασε τρεις ερωτήσεις ως μικρή παύση:

1. Κινούμαι προς μια λύση ή γυρίζω γύρω γύρω;
2. Μαθαίνω κάτι καινούργιο ή επαναλαμβάνω τα ίδια;
3. Έχω περισσότερη σαφήνεια ή νιώθω περισσότερο βάρος από όταν άρχισα;

Αν οι απαντήσεις δείχνουν επανάληψη χωρίς κάτι καινούργιο, ίσως χρειάζεται να αλλάξεις τον τρόπο με τον οποίο ασχολείσαι με το θέμα. Το τεστ είναι υπενθύμιση, όχι μέτρηση ή διάγνωση. Μια δύσκολη αλλά χρήσιμη σκέψη μπορεί να σε στενοχωρεί, και μια σύνθετη απόφαση μπορεί να χρειάζεται περισσότερες από μία συζητήσεις.

Στη Μυρτώ, το ξαναδιάβασμα των ίδιων τριών λέξεων δεν πρόσθετε πληροφορία. Η συζήτηση για τον προϋπολογισμό πρόσθεσε. Αυτή είναι η διάκριση που θέλουμε να παρατηρήσεις, χωρίς να χρειάζεται να ανακρίνεις κάθε σκέψη που εμφανίζεται.