Σκέψου έναν άνθρωπο που θεωρείς πειθαρχημένο. Ίσως μια συνάδελφο που γυμνάζεται κάθε πρωί, έναν φίλο που διαβάζει ένα βιβλίο την εβδομάδα, μια γειτόνισσα που κάθε απόγευμα στις έξι βγαίνει για περπάτημα. Πώς φαντάζεσαι ότι το κάνουν;
Οι περισσότεροι φανταζόμαστε μια εσωτερική μάχη που αυτοί οι άνθρωποι κερδίζουν. Νιώθουν την ίδια τεμπελιά με εμάς, αλλά έχουν περισσότερη θέληση και την πατούν κάτω. Αν είναι έτσι, η λύση για εμάς είναι προφανής: να πιέσουμε περισσότερο.
Τι βλέπει η έρευνα
Οι ψυχολόγοι μετρούν συχνά την αυτοσυγκράτηση με ερωτηματολόγια, ρωτώντας για παράδειγμα πόσο εύκολα αντιστέκεται κάποιος σε πειρασμούς ή πόσο τηρεί τα σχέδιά του. Σε μια μετα-ανάλυση 102 μελετών, με περισσότερους από 32.000 συμμετέχοντες, η Denise de Ridder και οι συνεργάτες της βρήκαν ότι οι άνθρωποι με υψηλή αυτοσυγκράτηση πράγματι τα πήγαιναν λίγο καλύτερα σε πολλούς τομείς. Η σχέση ήταν μικρή έως μέτρια. Το ενδιαφέρον ήταν πού ήταν ισχυρότερη: στις αυτόματες συμπεριφορές, όχι σε εκείνες που απαιτούσαν συνειδητή προσπάθεια τη στιγμή της πράξης (de Ridder και συνεργάτες, 2012).
Μια σειρά από έξι μελέτες των Brian Galla και Angela Duckworth, με συνολικά 2.274 συμμετέχοντες, εξέτασε ακριβώς αυτό το παράδοξο. Οι άνθρωποι με υψηλή αυτοσυγκράτηση ανέφεραν ότι κατέβαλλαν λιγότερη προσπάθεια για να αντισταθούν σε πειρασμούς στην καθημερινότητά τους, όχι περισσότερη. Η εξήγηση που βρήκαν ήταν οι συνήθειες. Είχαν πιο σταθερές συνήθειες στον ύπνο, στην άσκηση, στο διάβασμα, και αυτές οι συνήθειες εξηγούσαν εν μέρει γιατί προχωρούσαν καλύτερα στους στόχους τους (Galla και Duckworth, 2015).
Οι μελέτες αυτές είναι συσχετιστικές στο μεγαλύτερο μέρος τους και αφορούσαν ενήλικες, μαθητές και φοιτητές στις ΗΠΑ. Δεν αποδεικνύουν ότι αρκεί μια συνήθεια για να λυθεί κάθε δυσκολία. Δείχνουν όμως κάτι χρήσιμο: η εικόνα του πειθαρχημένου ανθρώπου που κερδίζει μια καθημερινή μάχη μάλλον δεν είναι ακριβής. Αυτό που βλέπουμε απ' έξω ως θέληση είναι συχνά μια μάχη που δεν χρειάστηκε να δοθεί.
Γιατί οι συνήθειες κάνουν τη διαφορά
Η Wendy Wood και ο David Neal περιγράφουν τη συνήθεια ως μια σύνδεση ανάμεσα σε ένα πλαίσιο και μια πράξη, που χτίζεται σταδιακά με την επανάληψη. Όταν η σύνδεση έχει σχηματιστεί, το πλαίσιο αρκεί για να ξεκινήσει η πράξη: η ώρα, ο χώρος, η προηγούμενη κίνηση. Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις ξανά κάθε φορά (Wood και Neal, 2007).
Αυτό εξηγεί γιατί η γειτόνισσα με το απογευματινό περπάτημα δεν σκέφτεται αν θα βγει. Στις έξι, τα παπούτσια είναι δίπλα στην πόρτα, και το περπάτημα είναι αυτό που γίνεται στις έξι. Η απόφαση πάρθηκε κάποτε, πριν από καιρό, και έκτοτε δεν ξαναπαίρνεται κάθε μέρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συνήθειες σχηματίζονται χωρίς κόπο ή ότι όλοι έχουν τις ίδιες συνθήκες για να τις χτίσουν. Ένα σταθερό ωράριο, ένας ήσυχος χώρος και λίγος ελεύθερος χρόνος κάνουν τη δουλειά πολύ ευκολότερη. Αν η ζωή σου αλλάζει από εβδομάδα σε εβδομάδα, θα χρειαστείς πιο ευέλικτα εργαλεία, και θα τα βρεις στη δεύτερη και την τρίτη ενότητα.
Τι αλλάζει για σένα
Αν η πειθαρχία ήταν κυρίως θέληση, η λύση θα ήταν να πιέζεις περισσότερο. Αν είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα οργάνωσης, η ερώτηση γίνεται άλλη: πού χρειάζεται να παλεύεις κάθε φορά, και πώς μπορείς να παλεύεις λιγότερο;
Ίσως το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν θέλεις αρκετά να γυμναστείς, αλλά ότι κάθε φορά πρέπει να αποφασίσεις πότε, πού και τι. Ίσως δεν είναι ότι βαριέσαι το διάβασμα, αλλά ότι το βιβλίο βρίσκεται σε άλλο δωμάτιο από αυτό όπου περνάς τα βράδια. Τέτοιες λεπτομέρειες μοιάζουν ασήμαντες μπροστά στη μεγάλη ιδέα της θέλησης. Είναι όμως πιο εύκολο να τις αλλάξεις.
Τα επόμενα κεφάλαια θα ψάξουν τέτοια σημεία στη δική σου προσπάθεια. Σήμερα αρκεί να κοιτάξεις την ιδέα που έχεις για την πειθαρχία, και αν σε βοηθά.
Το σημερινό βήμα
- Γράψε σε μία πρόταση την προσπάθεια που θα δουλέψεις
- Σημείωσε δύο αποφάσεις που παίρνεις ξανά κάθε φορά (πότε, πού, τι ακριβώς)
- Διάλεξε μία από αυτές και αποφάσισέ τη σήμερα, για τις επόμενες μέρες