Τι είναι (και τι δεν είναι) η αυτοπεποίθηση

Στην πρώτη ενότητα θα ξεχωρίσεις τη γενική αίσθηση αξίας από την εμπιστοσύνη ότι μπορείς να ανταποκριθείς σε μια συγκεκριμένη κατάσταση. Δεν θα σου ζητήσουμε ακόμη μεγάλα βήματα. Θα σου ζητήσουμε να παρατηρείς, και να κάνεις μικρές δοκιμές.

Συχνά λέμε «αυτοπεποίθηση» και «αυτοεκτίμηση» σαν να είναι το ίδιο. Δεν είναι.

• Η αυτοεκτίμηση είναι η γενική αίσθηση για την αξία σου ως άνθρωπος: «Είμαι εντάξει; Αξίζω;»
• Η αυτοπεποίθηση που θα δουλέψουμε εδώ είναι πιο συγκεκριμένη: η πεποίθηση ότι μπορείς να κάνεις κάτι συγκεκριμένο. Να μιλήσεις σε μια σύσκεψη, να οδηγήσεις στην Αθήνα, να μάθεις Excel, να ζητήσεις αύξηση.

Ο ψυχολόγος Albert Bandura ονόμασε αυτή τη δεύτερη πεποίθηση αυτοαποτελεσματικότητα (self-efficacy) και περιέγραψε πώς μπορεί να επηρεάζει αν θα προσπαθήσουμε, πόση προσπάθεια θα βάλουμε και πόσο θα επιμείνουμε όταν δυσκολευτούμε (Bandura, 1977).

Για δεκαετίες, σχολεία, γονείς και βιβλία αυτοβελτίωσης προσπαθούσαν να ανεβάσουν την αυτοεκτίμηση των ανθρώπων με επαίνους και θετικά μηνύματα, με την ιδέα ότι έτσι θα βελτιωθούν και όλα τα άλλα. Ο Roy Baumeister και οι συνεργάτες του εξέτασαν αν αυτό ισχύει (Baumeister και συνεργάτες, 2003).

Το συμπέρασμά τους ξάφνιασε πολλούς. Η υψηλή αυτοεκτίμηση δεν φάνηκε να προκαλεί καλύτερη απόδοση στο σχολείο ή στη δουλειά. Οι σχέσεις με την απόδοση δεν αρκούσαν για να δείξουν προς ποια κατεύθυνση λειτουργεί η αιτία. Οι προσπάθειες να «φουσκώσει» η αυτοεκτίμηση χωρίς αντίκρισμα δεν έδειξαν να βοηθούν. Οι δύο ευρύτερες περιοχές οφέλους που ανέδειξαν ήταν η πρωτοβουλία και τα ευχάριστα συναισθήματα. Υπήρχαν επίσης ενδείξεις για επιμονή μετά από αποτυχία σε ορισμένες συνθήκες. Δεν προκύπτει ότι η υψηλή αυτοεκτίμηση εγγυάται επίδοση ή ότι η χαμηλή μειώνει την ανθρώπινη αξία σου.

Αν η αυτοπεποίθηση ήταν ένα σταθερό χαρακτηριστικό, κάτι που «έχεις ή δεν έχεις», δεν θα μπορούσες να κάνεις πολλά. Επειδή όμως είναι συγκεκριμένη και χτίζεται από εμπειρίες, μπορείς να τη δουλέψεις, μία κατάσταση τη φορά. Αυτή είναι η κατεύθυνση των 21 στάσεων, με τον δικό σου ρυθμό.

Η αξία σου δεν εξαρτάται από την επίδοση. Η δεξιότητα είναι κάτι που μαθαίνεται και ελέγχεται στην πράξη. Η πεποίθησή σου για τη δεξιότητα μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ακριβής. Το αποτέλεσμα εξαρτάται επίσης από χρόνο, πόρους και άλλους ανθρώπους.

Η Δάφνη μπορεί να γνωρίζει καλά την αναφορά και να αμφιβάλλει για τη φωνή της. Μπορεί να κάνει μια χρήσιμη ερώτηση και να μην πάρει άμεση απάντηση. Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν συνοψίζει ποια είναι. Αυτή η διάκριση μας οδηγεί στο επόμενο ερώτημα: από πού αντλείς πιο αξιόπιστες πληροφορίες για όσα μπορείς να κάνεις;